Nhà Cổ Thanh Phú Long: Dấu Ấn Kiến Trúc Pháp - Việt

Nép mình giữa vùng quê thanh long Châu Thành, ba ngôi nhà mái ngói rêu phong với hàng cột gỗ căm xe đen bóng và mặt tiền mang dáng dấp biệt thự Pháp khiến người ghé thăm như lạc về một thời vàng son đã xa. Cụm nhà cổ Thanh Phú Long là một trong những quần thể nhà cổ hiếm hoi của Long An còn giữ được dáng vẻ Đông Dương trăm năm. Cụm nhà này nằm ở đâu, do ai xây dựng, kiến trúc Pháp - Việt giao thoa thế nào, được công nhận di tích cấp gì và đến tham quan ra sao? Bài viết của Du Lịch Bình Minh — đơn vị chuyên tour Miền Tây từ năm 2008 — sẽ tổng hợp chi tiết ngay dưới đây.

Cụm nhà cổ Thanh Phú Long ở đâu, của ai?

Cụm nhà cổ Thanh Phú Long tọa lạc tại ấp Thanh Phú, xã Thanh Phú Long, huyện Châu Thành, tỉnh Long An, cách trung tâm thành phố Tân An khoảng 20km về phía Nam. Đây là quần thể ba ngôi nhà cổ của dòng họ Nguyễn Hữu — một gia tộc giàu có nức tiếng vùng Châu Thành xưa, nên người dân quen gọi cả khu này là "Xóm nhà giàu".

Theo các tài liệu, ba ngôi nhà gắn với ba nhân vật trong dòng họ là Cai tổng Nguyễn Hữu Hiệp, Hội đồng xã Nguyễn Hữu Hoanh và ông Nguyễn Hữu Huyền. Toàn bộ cụm được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX (giai đoạn 1898–1908), đến nay đã hơn một trăm năm tuổi.

Dấu ấn kiến trúc Pháp - Việt giao thoa

Nét đặc sắc nhất của nhà cổ Thanh Phú Long nằm ở sự giao thoa giữa kiến trúc nhà rường Nam Bộ truyền thống và phong cách phương Tây thời thuộc Pháp. Khung sườn gỗ bên trong vẫn theo lối nhà cổ Việt, nhưng mặt tiền lại mang đường nét biệt thự Pháp, phản ánh ảnh hưởng văn hóa Pháp đã thấm vào đời sống tầng lớp khá giả ở Nam Bộ giai đoạn này.

Mỗi ngôi nhà thuộc kiểu nhà rội, tường gạch, mái lợp ngói, khung gỗ bố trí theo dạng ba gian hai chái. Tổng thể được dựng theo bố cục hình chữ "Khẩu": gồm nhà trước và nhà sau nối với nhau bằng hai nhà cầu, ở giữa chừa một khoảng sân trời gọi là "thiên tỉnh" để lấy sáng và thông gió — một giải pháp rất hợp khí hậu nóng ẩm Miền Tây.

Phần vật liệu cũng cho thấy sự pha trộn Đông - Tây rõ rệt. Bên cạnh hệ cột gỗ căm xe to chắc và nền lát gạch, nhiều chi tiết như gạch bông hoa văn và đồ sắt trang trí được ghi nhận là nhập từ Pháp, tạo nên vẻ sang trọng mà vẫn hài hòa với hồn cốt nhà Việt.

Quy mô và những giá trị trăm năm

Cụm gồm ba ngôi nhà có cấu trúc gần giống nhau, được dựng cách đều trên khu đất rộng khoảng 15.000m²; mỗi căn chiếm khoảng 528m² trong khuôn viên riêng. Quy mô bề thế ấy là minh chứng cho sự sung túc của gia tộc Nguyễn Hữu một thời, đồng thời cho thấy trình độ tổ chức không gian sống của tầng lớp điền chủ Nam Bộ xưa.

Bên trong, các ngôi nhà còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử - văn hóa, từ hệ cột gỗ quý đến đồ thờ tự, phản ánh đời sống và gu thẩm mỹ của một gia tộc Nam Bộ đầu thế kỷ XX.

Nghệ thuật chạm khắc và nội thất cổ

Giá trị nghệ thuật của nhà cổ Thanh Phú Long thể hiện rõ ở phần chạm khắc gỗ và nội thất. Theo ghi nhận, hệ thống cột nhà làm bằng gỗ căm xe cỡ lớn, kết hợp nền lát gạch và cửa gỗ chắc chắn, tạo nên không gian vừa thâm trầm vừa bề thế.

Trên các bao lam, hoành phi, vì kèo, nghệ nhân xưa chạm khắc tinh xảo những họa tiết quen thuộc trong mỹ thuật truyền thống như Tứ linh (long, lân, quy, phụng), Bát bửu, cùng hình chim, sen, dơi mang ý nghĩa cát tường. Hệ thống tủ thờ, bàn ghế nhiều món được khảm ốc xà cừ, đi cùng lư đồng, càng tôn thêm vẻ trang nghiêm cho không gian thờ tự. Đây chính là phần làm nên danh hiệu "di tích kiến trúc nghệ thuật" của cụm nhà.

Di tích quốc gia và câu chuyện bảo tồn

Cụm nhà cổ Thanh Phú Long đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BVHTT ngày 3/8/2007. Đây là sự khẳng định chính thức cho giá trị kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử của quần thể này.

Là di tích trăm tuổi bằng gỗ và gạch, cụm nhà chịu nhiều tác động của thời gian, nên công tác trùng tu, gìn giữ luôn được quan tâm; ghi nhận cho thấy đã có ngôi nhà trong cụm được trùng tu nhằm bảo tồn hiện trạng. Với du khách yêu thích di sản, đây là điểm dừng ý nghĩa để hiểu thêm về kiến trúc và đời sống Nam Bộ xưa. Bạn có thể tìm hiểu rộng hơn về văn hóa độc đáo của Miền Tây để cảm nhận trọn vẹn chiều sâu của vùng đất này.

Kinh nghiệm tham quan và kết hợp điểm đến ở Long An

Vì cụm nhà cổ nằm trong khu dân cư và một phần vẫn là nơi ở của hậu duệ dòng họ, du khách nên giữ thái độ tôn trọng, xin phép trước khi vào và hạn chế tác động đến hiện vật. Một vài gợi ý hữu ích:

• Mặc trang phục lịch sự, đi nhẹ nói khẽ vì đây là di tích kiến trúc và không gian thờ tự.
• Ưu tiên đi vào ban ngày, trời khô ráo để dễ chụp ảnh kiến trúc và các chi tiết chạm khắc.
• Tìm hiểu trước về lịch sử dòng họ Nguyễn Hữu để chuyến tham quan thêm ý nghĩa.
• Có thể kết hợp ghé làng nổi Tân Lập hoặc khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen để có hành trình Long An trọn vẹn cả văn hóa và sinh thái.

Long An là cửa ngõ Miền Tây, rất thuận tiện ghép cùng các tỉnh lân cận, nên nhiều du khách chọn đưa nhà cổ Thanh Phú Long vào lịch trình khám phá đồng bằng sông Cửu Long nhiều ngày.

Câu hỏi thường gặp

Nhà cổ Thanh Phú Long nằm ở đâu?

Cụm nhà cổ Thanh Phú Long thuộc ấp Thanh Phú, xã Thanh Phú Long, huyện Châu Thành, tỉnh Long An, cách trung tâm thành phố Tân An khoảng 20km về phía Nam. Đây là quần thể ba ngôi nhà cổ của dòng họ Nguyễn Hữu, còn được người dân gọi là "Xóm nhà giàu".

Cụm nhà cổ này được xây dựng từ khi nào và của ai?

Cụm gồm ba ngôi nhà của dòng họ Nguyễn Hữu, gắn với Cai tổng Nguyễn Hữu Hiệp, Hội đồng Nguyễn Hữu Hoanh và ông Nguyễn Hữu Huyền. Toàn bộ được xây dựng khoảng cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX (giai đoạn 1898–1908), đến nay đã hơn một trăm năm tuổi.

Kiến trúc nhà cổ Thanh Phú Long có gì đặc biệt?

Các ngôi nhà theo kiểu nhà rội, tường gạch mái ngói, khung gỗ ba gian hai chái, bố cục hình chữ Khẩu với sân trời thiên tỉnh ở giữa. Điểm nổi bật là sự giao thoa Pháp - Việt: khung gỗ truyền thống kết hợp mặt tiền dáng biệt thự Pháp cùng gạch bông, chi tiết sắt nhập từ Pháp.

Cụm nhà cổ Thanh Phú Long được công nhận di tích cấp gì?

Cụm nhà cổ Thanh Phú Long được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BVHTT ngày 3/8/2007, ghi nhận giá trị kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử của quần thể.

Tour Miền Tây liên quan

Nếu muốn kết hợp khám phá Cà Mau và các tỉnh Tây Nam Bộ trong cùng hành trình, bạn có thể tham khảo một số tour khởi hành từ TP.HCM dưới đây:

• Tour Sài Gòn – Sóc Trăng – Bạc Liêu – Cà Mau – Cần Thơ 3N2Đ
  Hành trình ven biển Tây Nam Bộ, có ghé vùng đất Cà Mau và dấu ấn văn hóa Khmer.
• Tour Miền Tây 2N1Đ: Mỹ Tho – Bến Tre – Cần Thơ
  Lựa chọn ngắn ngày khám phá cù lao sông Tiền và chợ nổi Cái Răng.
• Tour Cần Thơ 3N2Đ: Chợ Nổi Cái Răng – Miếu Bà Chúa Xứ – Trà Sư
  Hành trình 3 ngày qua Đồng Tháp, Châu Đốc và rừng tràm Trà Sư.

Xem thêm danh mục tour Miền Tây theo số ngày: 1 ngày · 2 ngày · 3 ngày · 4 ngày · 5 ngày · 6 ngày