Đồng Hồ Đá Bạc Liêu: Khám Phá Đồng Hồ Thái Dương

Giữa lòng thành phố Bạc Liêu có một cỗ máy thời gian kỳ lạ: không kim, không số quay, không một mảnh kim loại nào, vậy mà hơn một thế kỷ qua vẫn lặng lẽ "điểm giờ" mỗi khi mặt trời lên. Đó chính là đồng hồ đá Bạc Liêu — còn gọi là đồng hồ Thái Dương. Ai là người tạo ra nó, công trình này xem giờ bằng cách nào, nằm ở đâu, có gì độc đáo và vì sao được công nhận là di tích? Bài viết của Du Lịch Bình Minh — đơn vị chuyên tour Miền Tây từ năm 2008 — sẽ giải đáp chi tiết ngay dưới đây.

📍 Xem thêm các địa điểm du lịch Bạc Liêu nổi bật khác, tổng hợp chi tiết kèm kinh nghiệm tham quan từng nơi.

Đồng hồ đá Bạc Liêu là gì, do ai xây dựng?

Đồng hồ đá Bạc Liêu (tên gọi đầy đủ là đồng hồ Thái Dương) là một chiếc đồng hồ xem giờ bằng ánh nắng mặt trời, do ông Lưu Văn Lang — người dân quen gọi là Bác Vật Lang — thiết kế và xây dựng vào khoảng năm 1913. Công trình ban đầu được đặt trước khuôn viên Dinh Tỉnh trưởng Bạc Liêu thời Pháp thuộc.

Lưu Văn Lang (1880–1969) quê ở làng Tân Phú Đông, Sa Đéc (nay thuộc Đồng Tháp). Ông là kỹ sư Công Chánh đầu tiên của Nam Bộ được đào tạo tại Pháp, tốt nghiệp trường Ecole Centrale de Paris năm 1904. Chiếc đồng hồ đá tại Bạc Liêu là một minh chứng cho tài năng và sự uyên bác của ông — biến những hiểu biết về thiên văn và toán học thành một công trình bền bỉ với thời gian.

Đồng hồ Thái Dương xem giờ bằng cách nào?

Đồng hồ đá Bạc Liêu hoạt động hoàn toàn nhờ ánh nắng mặt trời, không dùng máy móc hay kim loại. Khi nắng chiếu vào, trụ hình chữ nhật nhô ra ở giữa sẽ tạo một vệt bóng đổ lên mảng đá hình vuông bên cạnh; ranh giới giữa phần sáng và phần tối chính là vị trí chỉ giờ tại thời điểm đó.

Mặt đồng hồ được chia thành hai mảng số La Mã: một bên khắc các số I đến VI, bên còn lại khắc VII đến XII, tương ứng với các khung giờ trong ngày. Càng về trưa và chiều, vệt bóng dịch chuyển dần, giúp người xem ước lượng thời gian. Tuy nhiên, cỗ máy đặc biệt này chỉ "chạy" khi trời nắng — vào ban đêm hoặc lúc trời âm u, mưa gió thì không thể đọc được giờ. Theo ghi nhận của nhiều nguồn, độ sai lệch so với đồng hồ thông thường chỉ vào khoảng 5–7 phút, một con số đáng kinh ngạc với một công trình bằng đá hơn trăm tuổi.

Đồng hồ đá Bạc Liêu nằm ở đâu?

Đồng hồ Thái Dương hiện tọa lạc trên Đường 30-4, Phường 3, thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu — nằm ngay khu vực trung tâm nên rất thuận tiện để du khách ghé thăm khi khám phá thành phố. Vị trí này gần với nhiều điểm tham quan nổi tiếng khác của Bạc Liêu, dễ dàng kết hợp trong một buổi dạo phố.

Thông tin	Chi tiết
Tên gọi	Đồng hồ Thái Dương (đồng hồ đá Bạc Liêu)
Người xây dựng	Bác Vật Lưu Văn Lang (1880–1969), khoảng năm 1913
Vị trí	Đường 30-4, Phường 3, TP Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu
Cơ chế hoạt động	Xem giờ bằng ánh nắng, vệt bóng trụ đá chỉ giờ
Danh hiệu	Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh (QĐ 699/QĐ-UBND ngày 11/10/2006)

Khi đến đây, du khách có thể tận mắt quan sát cách vệt nắng "đọc giờ" và lắng nghe những câu chuyện hơn trăm năm gắn với công trình độc đáo này.

Kết cấu của đồng hồ đá có gì độc đáo?

Điều khiến đồng hồ Thái Dương trở nên đặc biệt nằm ở kết cấu tối giản nhưng tính toán cực kỳ chính xác. Toàn bộ công trình được xây bằng gạch và xi măng (vôi vữa), không hề có bộ máy cơ khí hay bánh răng nào bên trong.

• Trụ chữ nhật ở giữa: phần nhô cao đóng vai trò như "kim" của đồng hồ, tạo ra vệt bóng khi có nắng chiếu.
• Hai mảng hình vuông hai bên: mặt đọc giờ, được khắc số La Mã từ I đến XII chia đều hai phía.
• Nguyên lý thiên văn: dựa trên góc chiếu của mặt trời thay đổi theo thời gian trong ngày, một ứng dụng khéo léo của kiến thức toán học và thiên văn đầu thế kỷ 20.

Chính sự kết hợp giữa vật liệu đơn sơ và nguyên lý khoa học tinh tế đã làm nên giá trị của công trình. Đây được xem là chiếc đồng hồ đá xem giờ bằng ánh nắng duy nhất còn lại ở Việt Nam — một di sản hiếm có của vùng đất Bạc Liêu.

Giá trị di tích và việc trùng tu

Với ý nghĩa lịch sử và khoa học đặc biệt, đồng hồ Thái Dương đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 699/QĐ-UBND ngày 11/10/2006. Đây là sự ghi nhận cho một công trình gắn liền với tên tuổi nhà bác vật tài hoa Lưu Văn Lang.

Trải qua hơn một thế kỷ phơi mình dưới nắng mưa, công trình không tránh khỏi xuống cấp. Vào tháng 3/2024, tỉnh Bạc Liêu đã chỉ đạo hoàn thiện phương án trùng tu, tu bổ chiếc đồng hồ đá này, với kinh phí dự kiến hơn 800 triệu đồng. Việc gìn giữ đồng hồ Thái Dương không chỉ bảo tồn một hiện vật, mà còn lưu giữ một câu chuyện đẹp về trí tuệ người Việt. Nếu muốn hiểu thêm về chiều sâu của vùng đất này, bạn có thể tham khảo hành trình khám phá văn hóa độc đáo của Miền Tây.

Kết hợp tham quan gì khi đến Bạc Liêu?

Đồng hồ đá Bạc Liêu nằm ở trung tâm thành phố nên rất dễ ghép cùng các điểm đến nổi tiếng khác trong cùng một ngày. Du khách có thể lên lịch trình tham quan gọn gàng mà vẫn trọn vẹn trải nghiệm.

• Chiêm bái Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu — công trình tâm linh hướng ra biển, biểu tượng quen thuộc của vùng đất này.
• Ngắm cảnh và đón gió tại biển Gành Hào, nơi gắn với câu hát "Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang".
• Tìm hiểu giai thoại Công tử Bạc Liêu và không gian kiến trúc Pháp cổ ngay trong lòng thành phố.
• Thưởng thức đặc sản Bạc Liêu như bún bò cay, bánh củ cải, các món hải sản tươi vùng ven biển.

Sự kết hợp giữa di tích, tâm linh và ẩm thực giúp một chuyến ghé Bạc Liêu trở nên đáng nhớ, dù chỉ trong thời gian ngắn.

Câu hỏi thường gặp

Đồng hồ đá Bạc Liêu do ai xây dựng?

Đồng hồ Thái Dương do ông Lưu Văn Lang (Bác Vật Lang, 1880–1969) thiết kế và xây dựng vào khoảng năm 1913. Ông là kỹ sư Công Chánh đầu tiên của Nam Bộ, tốt nghiệp trường Ecole Centrale de Paris (Pháp) năm 1904, quê ở Sa Đéc (nay thuộc Đồng Tháp).

Đồng hồ Thái Dương xem giờ bằng cách nào?

Công trình xem giờ hoàn toàn bằng ánh nắng mặt trời. Trụ đá chữ nhật ở giữa tạo vệt bóng đổ lên mảng đá khắc số La Mã (I–XII), ranh giới sáng - tối cho biết giờ hiện tại. Đồng hồ chỉ đọc được giờ khi trời nắng, ban ngày; ban đêm hoặc trời mưa thì không.

Đồng hồ đá Bạc Liêu nằm ở đâu?

Đồng hồ Thái Dương tọa lạc trên Đường 30-4, Phường 3, thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu, ở khu vực trung tâm. Vị trí thuận tiện để kết hợp tham quan cùng Quán Âm Phật Đài, biển Gành Hào và các điểm đến khác của thành phố.

Đồng hồ đá Bạc Liêu có phải là di tích không?

Đúng vậy. Đồng hồ Thái Dương được Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 699/QĐ-UBND ngày 11/10/2006. Năm 2024, tỉnh cũng triển khai phương án trùng tu để bảo tồn công trình hơn trăm tuổi này.