Lễ Hội Lăng Ông Thống Chế Điều Bát Vĩnh Long: Di Sản Trà Ôn

Mỗi độ đầu xuân, khi mùng ba Tết vừa chớm, khuôn viên lăng Ông bên dòng Trà Ôn lại rộn ràng tiếng trống xây chầu, câu hát bội ngân nga hòa cùng nhịp nhạc ngũ âm của bà con Khmer — đó là lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát, một trong những lễ hội đầu năm đặc sắc nhất của vùng đất Vĩnh Long. Bạn đang muốn biết lễ hội này thờ ai, diễn ra khi nào và ở đâu, gồm những nghi thức gì, được công nhận danh hiệu ra sao và có gì đặc biệt? Bài viết của Du Lịch Bình Minh — đơn vị chuyên tour Miền Tây từ năm 2008 — sẽ giúp bạn hiểu rõ.

Lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát là gì?

Lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát là lễ giỗ và tri ân Tiền quân Thống chế Điều Bát Nguyễn Văn Tồn — vị danh tướng có công lớn với vùng đất Trà Ôn, được tổ chức hằng năm tại lăng thờ ông ở xã Thiện Mỹ, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long. Đây là một trong những lễ hội đầu xuân tiêu biểu của tỉnh.

Điều làm nên bản sắc riêng của lễ hội là sự giao thoa văn hóa của ba cộng đồng dân tộc Kinh, Hoa và Khmer cùng chung sống trên vùng đất Trà Ôn. Cả ba dân tộc cùng góp mặt trong phần nghi lễ và phần hội, tạo nên không khí đoàn kết, gắn bó rất đặc trưng của miền Tây Nam Bộ.

Lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát thờ ai?

Lễ hội thờ Tiền quân Thống chế Điều Bát Nguyễn Văn Tồn (1763 – 1820), tên thật là Thạch Duồng (còn gọi Tà Duồng), người dân tộc Khmer, vốn gốc ở làng Nguyệt Lãng (nay thuộc tỉnh Trà Vinh). "Thống chế Điều Bát" chính là chức danh ông được triều đình sắc phong.

Ông theo phò chúa Nguyễn, có công lớn trong việc khai khẩn, mở mang vùng đất Trà Ôn – Cầu Kè và quy tụ, đoàn kết các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer cùng nhau xây dựng quê hương. Ông cũng góp công ngăn chặn sự xâm lấn của quân Xiêm, nên được nhân dân ba dân tộc tôn kính, lập lăng thờ phụng đến ngày nay.

Lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát diễn ra khi nào và ở đâu?

Lễ hội được tổ chức hằng năm vào các ngày mùng 3 và mùng 4 tháng Giêng âm lịch — tức ngay những ngày đầu xuân — tại Lăng Ông Tiền quân Thống chế Điều Bát, ấp Giồng Thanh Bạch, xã Thiện Mỹ, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long. Khuôn viên lăng rộng hơn 8.000 m².

Ngoài dịp giỗ Ông đầu năm, trong năm tại lăng còn có một số ngày lễ khác như giỗ Tiền quân phu nhân (16 – 17 tháng 2 âm lịch) và giỗ tiền hiền, hậu hiền (20 tháng Chạp), nhưng đông vui và quan trọng nhất vẫn là dịp đầu xuân.

Các nghi thức chính trong lễ hội Lăng Ông Trà Ôn?

Lễ hội gồm phần lễ trang nghiêm theo nghi thức cúng đình truyền thống và phần hội rộn ràng mang đậm dấu ấn giao thoa ba dân tộc. Đây là dịp cả cộng đồng cùng hướng về vị tiền nhân có công với đất Trà Ôn.

• Phần lễ: các nghi thức Túc yết, Chánh tế, lễ tế Tiền hiền – Hậu hiền cùng nghi thức xây chầu – hát bội diễn ra trang trọng tại lăng.
• Người Kinh: tổ chức hát bội, biểu diễn nhạc lễ theo truyền thống đình làng Nam Bộ.
• Người Hoa: múa lân và trình diễn nhạc Tùa Lầu Cấu sôi động.
• Người Khmer: trình diễn nhạc ngũ âm cùng các điệu múa hát theo bản sắc tộc người.

Chính sự hòa quyện giữa nghi lễ tế tự và các loại hình nghệ thuật dân gian của ba dân tộc đã tạo nên một lễ hội đầu xuân vừa thiêng liêng, vừa rực rỡ sắc màu văn hóa.

Lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát có gì đặc biệt?

Điểm đặc biệt nhất của lễ hội nằm ở giá trị lịch sử và sự giao thoa văn hóa hiếm có. Lăng Ông đã được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia vào năm 1996. Đến năm 2020, lễ hội Lăng Ông Trà Ôn tiếp tục được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội thể hiện lòng tri ân sâu sắc của nhân dân ba dân tộc Kinh, Hoa, Khmer đối với một vị tướng có công với dân, với nước; đồng thời khơi dậy tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng. Đây cũng là dịp để du khách hiểu thêm về chiều sâu văn hóa đa dân tộc của vùng đất Vĩnh Long. Bạn có thể tìm hiểu thêm về văn hóa độc đáo của Miền Tây để cảm nhận trọn vẹn hơn.

Du khách tham dự lễ hội Lăng Ông cần lưu ý gì?

Vì là lễ giỗ mang ý nghĩa tâm linh và tri ân tiền nhân, du khách nên giữ thái độ tôn trọng khi tham dự. Một vài lưu ý nhỏ giúp chuyến đi đầu xuân thêm trọn vẹn:

• Canh đúng dịp mùng 3 – mùng 4 tháng Giêng âm lịch và đi sớm vì đầu năm rất đông khách hành hương.
• Ăn mặc lịch sự, giữ trật tự trong khu vực hành lễ tại lăng.
• Xin phép trước khi chụp ảnh nghi lễ hoặc người đang hành lễ.
• Có thể kết hợp ghé thăm cù lao An Bình hoặc chiêm ngưỡng cầu Mỹ Thuận trong cùng hành trình Vĩnh Long.

Trà Ôn nằm không quá xa trung tâm Vĩnh Long, rất thuận tiện để ghép vào các hành trình khám phá miền Tây dịp đầu năm.

Câu hỏi thường gặp

Lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát diễn ra khi nào?

Lễ hội diễn ra hằng năm vào các ngày mùng 3 và mùng 4 tháng Giêng âm lịch, tức những ngày đầu xuân, tại Lăng Ông Tiền quân Thống chế Điều Bát ở xã Thiện Mỹ, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long.

Lễ hội Lăng Ông Trà Ôn thờ ai?

Lễ hội thờ Tiền quân Thống chế Điều Bát Nguyễn Văn Tồn (1763 – 1820), tên thật Thạch Duồng, người dân tộc Khmer, có công khai khẩn vùng Trà Ôn – Cầu Kè và đoàn kết các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer.

Lễ hội Lăng Ông Thống chế Điều Bát có được công nhận di sản không?

Có. Lăng Ông được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia năm 1996; đến năm 2020, lễ hội Lăng Ông Trà Ôn được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội Lăng Ông Trà Ôn có gì đặc sắc?

Lễ hội nổi bật ở sự giao thoa văn hóa ba dân tộc: người Kinh hát bội, người Hoa múa lân và nhạc Tùa Lầu Cấu, người Khmer trình diễn nhạc ngũ âm, cùng các nghi thức Túc yết, Chánh tế và xây chầu truyền thống.

Người sáng lập

Trần Anh Cảnh — Du Lịch Bình Minh

Hơn 15 năm gắn bó với nghề lữ hành và cho thuê xe du lịch, tôi đã đồng hành cùng rất nhiều đoàn khách trên khắp các nẻo đường Miền Tây. Tôi hiểu điều du khách cần nhất không phải những lời quảng cáo hoa mỹ, mà là thông tin trung thực và sự chu đáo trong từng chặng đường. Đó là lý do tôi cùng đội ngũ Du Lịch Bình Minh biên soạn mỗi nội dung tại đây dựa trên kinh nghiệm tổ chức tour thực tế — để bạn có thể tham khảo, tin tưởng và chủ động lên kế hoạch cho chuyến đi của mình.