Lễ Hội Tao Đàn Chiêu Anh Các Hà Tiên: Di Sản Thơ Ca Đất Mạc Cửu

Mỗi độ rằm tháng Giêng, dưới chân núi Bình San, khói hương quyện cùng tiếng ngâm thơ vang vọng bên lăng họ Mạc — đó là Tao đàn Chiêu Anh Các Hà Tiên, ngày hội tôn vinh hồn thơ đất phương Nam đã ngót ba thế kỷ. Bạn muốn biết tao đàn này do ai lập, có từ năm nào, lễ hội diễn ra khi nào ở đâu, thờ tự ai và vì sao gắn liền với dòng họ Mạc khai phá Hà Tiên? Bài viết của Du Lịch Bình Minh — đơn vị chuyên tour Miền Tây từ năm 2008 — sẽ giúp bạn hiểu rõ.

Tao đàn Chiêu Anh Các Hà Tiên là gì?

Tao đàn Chiêu Anh Các là một thi đàn (hội thơ) do Mạc Thiên Tích — vị Tổng trấn Hà Tiên, con của Mạc Cửu — sáng lập vào năm 1736. Đây được xem là một trong những tao đàn lớn của nước ta, được nhắc đến sau Hội Tao đàn Hồng Đức thời vua Lê Thánh Tông, đánh dấu sự khai mở văn hiến cho vùng đất Hà Tiên non trẻ.

Tên gọi "Chiêu Anh Các" mang nghĩa nơi quy tụ những bậc hiền tài, anh kiệt về thơ văn. Tao đàn không chỉ là sân chơi của giới văn nhân mà còn là biểu tượng cho khát vọng dựng xây một vùng đất văn minh, trọng chữ nghĩa ở miền cực Tây Nam Tổ quốc.

Tao đàn Chiêu Anh Các do ai lập, ra đời năm nào?

Tao đàn Chiêu Anh Các do Mạc Thiên Tích sáng lập năm 1736. Khi ấy ông vừa tiếp nối sự nghiệp của cha là Mạc Cửu để trấn nhậm Hà Tiên, vừa là người văn võ song toàn, mở thi đàn để chiêu tập nhân tài và xướng họa thơ ca.

Cũng từ năm 1736, Mạc Thiên Tích sáng tác 10 bài thơ chữ Hán ca ngợi mười cảnh đẹp của Hà Tiên, gọi là "Hà Tiên thập cảnh" (hay "Hà Tiên thập vịnh"). Mười bài thơ xướng này được gửi đi xa, mời các văn nhân cùng họa lại, tạo nên một cuộc xướng họa thi ca quy mô hiếm có thời bấy giờ.

Vì sao Tao đàn Chiêu Anh Các gắn với dòng họ Mạc khai phá Hà Tiên?

Tao đàn Chiêu Anh Các gắn liền với dòng họ Mạc vì người sáng lập là Mạc Thiên Tích, con của Mạc Cửu — người có công khai phá, dựng nên trấn Hà Tiên. Lễ hội tao đàn vì thế cũng là dịp tưởng nhớ, tri ân công đức tổ tiên họ Mạc với vùng đất này.

Mạc Cửu được dân gian và sử sách tôn xưng là "Khai trấn Thượng trụ Quốc Đại tướng Quân Vũ Nghị Công". Khu lăng và đền thờ họ Mạc nằm dưới chân núi Bình San, phường Bình San, thành phố Hà Tiên, đã được công nhận là di tích cấp quốc gia từ năm 1989. Quần thể này gồm đền thờ Trung Nghĩa Từ, mộ Mạc Cửu cùng hơn 60 ngôi mộ cổ của dòng họ — không gian thiêng nơi lễ hội tao đàn diễn ra.

Lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các diễn ra khi nào và ở đâu?

Lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các được tổ chức trang trọng hằng năm từ ngày 13 đến 15 tháng Giêng âm lịch, tại thành phố Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang — vùng đất cực Tây Nam của Tổ quốc. Cao điểm là ngày rằm tháng Giêng, cũng chính là ngày kỷ niệm thành lập tao đàn.

Vào dịp này, hàng ngàn người dân Hà Tiên và du khách thập phương cùng về dự lễ, khiến cả phố biển rộn ràng trong không khí vừa trang nghiêm vừa đậm chất thơ.

Tao đàn Chiêu Anh Các để lại di sản thơ ca gì?

Di sản nổi bật nhất của Tao đàn Chiêu Anh Các là một khối lượng thơ xướng họa đồ sộ quanh đề tài Hà Tiên thập cảnh. Theo "Kiến văn tiểu lục" của Lê Quý Đôn, có 31 người tham gia họa thơ (25 tác giả người Trung Hoa và 6 tác giả người Việt), mỗi người họa 10 bài, cộng với 10 bài xướng của Mạc Thiên Tích, tạo nên khoảng 320 bài thơ, xuất hiện vào quãng năm 1736 – 1737.

Chính cuộc xướng họa ấy đã đưa tên tuổi Hà Tiên vang xa, biến vùng đất biên viễn thành một trung tâm thi ca. Ngày rằm tháng Giêng — ngày kỷ niệm thành lập tao đàn — về sau trùng với Ngày Thơ Việt Nam, càng làm cho lễ hội mang ý nghĩa kép: vừa tôn vinh tiền nhân, vừa tôn vinh nền thơ ca dân tộc.

Du khách tham dự lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các cần lưu ý gì?

Vì đây là lễ hội văn hóa – tâm linh gắn với việc tri ân tiền nhân, du khách nên giữ thái độ tôn trọng khi tham dự. Một vài lưu ý nhỏ giúp chuyến đi trọn vẹn:

• Canh đúng dịp 13 – 15 tháng Giêng âm lịch và đặt phòng sớm vì cao điểm đầu xuân rất đông khách.
• Ăn mặc lịch sự, giữ trật tự khi dâng hương tại lăng và đền thờ họ Mạc.
• Xin phép trước khi quay phim, chụp ảnh các nghi thức tế lễ hoặc người đang hành lễ.
• Có thể kết hợp tham quan Chùa Hang – Hòn Phụ Tử Kiên Giang và núi Đá Dựng Hà Tiên trong cùng hành trình.

Bạn có thể tham khảo thêm hành trình khám phá văn hóa độc đáo của Miền Tây để sắp xếp lịch trình phù hợp với dịp lễ hội.

Câu hỏi thường gặp

Tao đàn Chiêu Anh Các do ai sáng lập và năm nào?

Tao đàn Chiêu Anh Các do Mạc Thiên Tích — Tổng trấn Hà Tiên, con của Mạc Cửu — sáng lập vào năm 1736. Đây được xem là một trong những tao đàn lớn của nước ta, đánh dấu sự khai mở văn hiến cho vùng đất Hà Tiên.

Lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các diễn ra khi nào, ở đâu?

Lễ hội được tổ chức hằng năm từ ngày 13 đến 15 tháng Giêng âm lịch, tại thành phố Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang. Cao điểm là ngày rằm tháng Giêng, cũng chính là ngày kỷ niệm thành lập tao đàn.

Tao đàn Chiêu Anh Các có liên quan gì đến dòng họ Mạc?

Người sáng lập tao đàn là Mạc Thiên Tích, con của Mạc Cửu — người khai phá, dựng nên trấn Hà Tiên. Lễ hội vì thế cũng là dịp tri ân công đức dòng họ Mạc; khu lăng và đền thờ họ Mạc dưới chân núi Bình San đã được công nhận di tích cấp quốc gia năm 1989.

Tao đàn Chiêu Anh Các để lại tác phẩm thơ tiêu biểu nào?

Di sản tiêu biểu là chùm thơ "Hà Tiên thập cảnh" do Mạc Thiên Tích sáng tác cùng các bài họa của văn nhân khắp nơi. Theo "Kiến văn tiểu lục" của Lê Quý Đôn, cuộc xướng họa này để lại khoảng 320 bài thơ quanh đề tài mười cảnh đẹp Hà Tiên.

Người sáng lập

Trần Anh Cảnh — Du Lịch Bình Minh

Hơn 15 năm gắn bó với nghề lữ hành và cho thuê xe du lịch, tôi đã đồng hành cùng rất nhiều đoàn khách trên khắp các nẻo đường Miền Tây. Tôi hiểu điều du khách cần nhất không phải những lời quảng cáo hoa mỹ, mà là thông tin trung thực và sự chu đáo trong từng chặng đường. Đó là lý do tôi cùng đội ngũ Du Lịch Bình Minh biên soạn mỗi nội dung tại đây dựa trên kinh nghiệm tổ chức tour thực tế — để bạn có thể tham khảo, tin tưởng và chủ động lên kế hoạch cho chuyến đi của mình.