Nghề Làm Muối Bạc Liêu: Di Sản Phi Vật Thể Quốc Gia

Dưới nắng gắt mùa khô, những ô ruộng loang loáng nước biển dần kết tinh thành lớp tinh thể trắng lấp lánh, người diêm dân lưng trần cào muối thành từng luống cao óng ánh giữa cánh đồng ven biển — đó là hình ảnh quen thuộc của nghề làm muối Bạc Liêu, một di sản trăm năm của vùng đất cực Nam. Nghề làm muối Bạc Liêu có từ bao giờ, vì sao trở thành di sản quốc gia, muối nơi đây khác gì các vùng khác, làm muối theo cách nào và xem cánh đồng muối ở đâu? Bài viết của Du Lịch Bình Minh — đơn vị chuyên tour Miền Tây từ năm 2008 — sẽ giúp bạn hiểu rõ.

📍 Xem thêm các địa điểm du lịch Bạc Liêu nổi bật khác, tổng hợp chi tiết kèm kinh nghiệm tham quan từng nơi.

Nghề làm muối Bạc Liêu là gì và có từ bao giờ?

Nghề làm muối Bạc Liêu là nghề thủ công truyền thống lấy nước biển dẫn vào ruộng, phơi nắng cho bay hơi đến khi muối kết tinh, rồi thu hoạch — gắn bó với các xã ven biển của tỉnh qua nhiều thế hệ diêm dân. Nghề hình thành và phát triển hơn một thế kỷ, đến nay vẫn duy trì phương pháp sản xuất thủ công đặc trưng.

Vào đầu thế kỷ 20, làm muối từng là một trong ba ngành kinh tế lớn của Bạc Liêu (sau lúa gạo và thủy sản). Cũng vì bề dày đó mà Bạc Liêu được nhiều người gọi là "thủ phủ muối" của Nam Bộ.

Vì sao nghề làm muối Bạc Liêu là di sản quốc gia?

Nghề làm muối ở Bạc Liêu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2746/QĐ-BVHTTDL ngày 30/9/2020, thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống. Lễ công bố và đón nhận bằng được tổ chức ngày 31/12/2020 tại huyện Đông Hải — vùng làm muối lớn nhất tỉnh.

Đây là lần đầu tiên Bạc Liêu có một di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, ghi nhận giá trị lịch sử, tri thức dân gian và bản sắc lao động gắn với hạt muối nơi đây.

Bên cạnh danh hiệu di sản, sản phẩm "Muối ăn Bạc Liêu" còn được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận chỉ dẫn địa lý từ năm 2013 và tiếp tục được đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý năm 2019 — sự khẳng định kép cả về văn hóa lẫn thương hiệu.

Muối Bạc Liêu khác gì so với muối các vùng khác?

Điểm làm nên tên tuổi muối Bạc Liêu là vị muối dịu, không đắng chát như muối nhiều vùng ven biển khác. Nguyên nhân nằm ở thành phần: hàm lượng natri clorua (NaCl) bình quân khoảng 96,3%, trong khi hàm lượng magie clorua (MgCl2) — vốn gây vị đắng — lại rất thấp, chỉ khoảng 0,76–0,89%.

Muối Bạc Liêu thường được phân thành ba loại: muối bạc, muối trắng và muối đen. Chính vị đậm mà thanh đã giúp hạt muối nơi đây được ưa chuộng.

Diêm dân Bạc Liêu làm muối như thế nào?

Diêm dân Bạc Liêu làm muối theo phương pháp truyền thống gọi là "phơi nước dạng tĩnh", tức để nước biển bay hơi tự nhiên dưới nắng trên các ô ruộng đã được nén phẳng, thay vì dùng nhiệt nhân tạo. Quy trình gồm bốn công đoạn chính:

• Lấy nước: dẫn nước biển vào hệ thống ruộng muối qua các kênh, mương.
• Chứa nước: trữ nước ở các ô để lắng tạp chất và tăng dần độ mặn.
• Phơi nước: đưa nước qua nhiều ô phơi nắng cho bay hơi, nâng nồng độ muối.
• Phơi kết tinh: dẫn nước đạt độ mặn cao vào ô kết tinh để muối lắng thành tinh thể, rồi cào và thu hoạch.

Toàn bộ quá trình phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nên đây là nghề "sợ nhất trời mưa": chỉ một cơn mưa bất chợt cũng có thể làm tan cả ruộng muối sắp thu hoạch.

Cánh đồng muối Bạc Liêu nằm ở đâu, rộng bao nhiêu?

Cánh đồng muối Bạc Liêu trải dài ở các xã, thị trấn ven biển thuộc TP Bạc Liêu, huyện Hòa Bình và huyện Đông Hải, với tổng diện tích canh tác muối khoảng hơn 1.400 ha — thuộc nhóm lớn của cả nước. Trong đó, huyện Đông Hải là vùng tập trung nhiều nhất với hơn 1.280 ha.

Các địa danh gắn với nghề muối gồm Hiệp Thành (TP Bạc Liêu); Vĩnh Hậu, Vĩnh Thịnh (huyện Hòa Bình); Long Điền Đông, Long Điền Tây, thị trấn Gành Hào, An Phúc, Điền Hải (huyện Đông Hải). Vào mùa thu hoạch, hàng trăm hộ diêm dân cùng ra đồng giữa nắng và gió biển. Nếu kết hợp ghé biển Gành Hào, bạn sẽ thấy cánh đồng muối nằm ngay trong vùng ven biển này.

Du lịch Bạc Liêu có thể trải nghiệm nghề muối ra sao?

Khi du lịch Bạc Liêu vào mùa khô, du khách có thể ghé các cánh đồng muối ven biển Đông Hải để ngắm ruộng muối, xem diêm dân cào muối và tìm hiểu quy trình làm muối thủ công ngay tại nơi sản xuất.

Giá trị của nghề muối còn được tôn vinh qua Festival nghề Muối Việt Nam – Bạc Liêu lần thứ nhất, tổ chức vào tháng 3/2025 với chủ đề "100 năm nghề muối – Đời người", quy tụ nhiều hoạt động quảng bá hạt muối di sản. Hành trình tìm hiểu nghề muối cũng dễ ghép cùng các điểm nổi tiếng khác của tỉnh như Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu. Bạn có thể tham khảo thêm cách khám phá văn hóa độc đáo của Miền Tây để sắp xếp lịch trình phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Nghề làm muối Bạc Liêu được công nhận di sản khi nào?

Nghề làm muối ở Bạc Liêu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2746/QĐ-BVHTTDL ngày 30/9/2020, thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống. Lễ đón nhận bằng diễn ra ngày 31/12/2020 tại huyện Đông Hải.

Muối Bạc Liêu có gì đặc biệt?

Muối Bạc Liêu có vị dịu, không đắng chát nhờ hàm lượng NaCl bình quân khoảng 96,3% và MgCl2 rất thấp (0,76–0,89%). Muối gồm ba loại là muối bạc, muối trắng và muối đen, đồng thời được bảo hộ chỉ dẫn địa lý "Muối ăn Bạc Liêu".

Diêm dân Bạc Liêu làm muối bằng cách nào?

Diêm dân làm muối theo phương pháp truyền thống "phơi nước dạng tĩnh" với bốn công đoạn: lấy nước biển vào ruộng, chứa nước cho lắng và tăng độ mặn, phơi nước qua nhiều ô cho bay hơi, rồi phơi kết tinh để muối lắng thành tinh thể và thu hoạch.

Nên xem cánh đồng muối Bạc Liêu vào mùa nào?

Thời điểm thích hợp là mùa khô, thường từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau, khi diêm dân vào vụ thu hoạch. Lúc này các cánh đồng muối ven biển Đông Hải nhộn nhịp nhất và khung cảnh ruộng muối cũng đẹp, đặc trưng nhất.

Người sáng lập

Trần Văn Cảnh — Du Lịch Bình Minh

Hơn 15 năm gắn bó với nghề lữ hành và cho thuê xe du lịch, tôi đã đồng hành cùng rất nhiều đoàn khách trên khắp các nẻo đường Miền Tây. Tôi hiểu điều du khách cần nhất không phải những lời quảng cáo hoa mỹ, mà là thông tin trung thực và sự chu đáo trong từng chặng đường. Đó là lý do tôi cùng đội ngũ Du Lịch Bình Minh biên soạn mỗi nội dung tại đây dựa trên kinh nghiệm tổ chức tour thực tế — để bạn có thể tham khảo, tin tưởng và chủ động lên kế hoạch cho chuyến đi của mình.