Nhạc Ngũ Âm Khmer Sóc Trăng: Dàn Pinn Peat Năm Thành Phần

Trong sân chùa Khmer một sáng lễ hội, tiếng kèn Srolai cất lên trước, rồi dàn cồng đồng, đàn gỗ và trống da hòa vào nhau thành một không gian âm thanh vừa rộn ràng vừa linh thiêng — đó là nhạc ngũ âm Khmer Sóc Trăng, dàn nhạc Pinn Peat năm thành phần đã ngân vang qua bao thế hệ. Nhạc ngũ âm là gì, gồm những nhạc cụ nào, vì sao được công nhận di sản quốc gia, vang lên trong lễ hội nào và xem ở đâu khi đến Sóc Trăng? Du Lịch Bình Minh — đơn vị chuyên tour Miền Tây từ năm 2008 — sẽ giúp bạn hiểu rõ trước chuyến đi.

📍 Xem thêm các địa điểm du lịch Sóc Trăng nổi bật khác, tổng hợp chi tiết kèm kinh nghiệm tham quan từng nơi.

Nhạc ngũ âm Khmer Sóc Trăng là gì?

Nhạc ngũ âm là loại hình âm nhạc hòa tấu truyền thống của người Khmer Nam Bộ, trong tiếng Khmer gọi là dàn nhạc Pinn Peat (Phleng Pinn Peat). "Ngũ âm" ở đây chỉ năm âm sắc đặc trưng được tạo ra từ năm nhóm nhạc cụ làm bằng năm loại chất liệu khác nhau: đồng, sắt, gỗ, hơi và da. Khi tất cả cùng vang lên, dàn nhạc tạo thành một tổng thể âm thanh rất riêng của cộng đồng Khmer ở Sóc Trăng.

Đây không phải thứ nhạc giải trí thông thường mà là âm nhạc mang tính nghi lễ và tôn giáo, gắn bó chặt chẽ với Phật giáo Nam tông (Theravada) trong các ngôi chùa Khmer. Vì thế, mỗi lần dàn ngũ âm tấu lên đều gắn với một dịp trọng đại của phum sóc, từ lễ chùa, lễ hội cho tới nghi lễ tang ma.

Dàn nhạc ngũ âm gồm những nhạc cụ nào?

Dàn nhạc ngũ âm truyền thống gồm năm bộ nhạc cụ tương ứng với năm chất liệu, hợp lại khoảng chín loại nhạc cụ chính. Mỗi bộ đảm nhận một âm sắc, và khi phối hợp sẽ tạo nên lớp âm thanh nhiều tầng đặc trưng của Pinn Peat.

Trong dàn nhạc, trống Samphô giữ vai trò đặc biệt: người đánh trống này có nhiệm vụ giữ nhịp và tạo biến tấu để điều khiển tiết tấu cho cả dàn, gần như "nhạc trưởng" của Pinn Peat. Về cấu tạo âm thanh, dàn nhạc dùng thang 7 âm chia đều, còn nhiều bài bản cụ thể lại sử dụng thang 5 âm (ngũ cung), 6 âm hoặc 7 âm tùy theo từng tác phẩm.

Vì sao nhạc ngũ âm Khmer là di sản quốc gia?

Nhạc ngũ âm của người Khmer tỉnh Sóc Trăng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 4602/QĐ-BVHTTDL ngày 20/12/2019. Danh hiệu này ghi nhận giá trị nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc cùng vai trò của dàn nhạc trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer.

Nhạc ngũ âm còn là minh chứng cho quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa của người Khmer trong dòng chảy lịch sử, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa đa dạng của Sóc Trăng. Để gìn giữ di sản, hiện trong tỉnh đã có thêm nhiều cơ sở truyền dạy như trường phổ thông dân tộc nội trú, trường trung cấp văn hóa nghệ thuật và các trung tâm văn hóa, giúp lớp nghệ nhân trẻ tiếp nối nghề.

Nhạc ngũ âm vang lên trong lễ hội nào?

Nhạc ngũ âm hiện diện trong hầu hết các dịp trọng đại của người Khmer Nam Bộ, từ Tết cổ truyền, lễ cúng tổ tiên cho đến lễ cúng Trăng. Đây chính là "linh hồn" âm thanh không thể thiếu trong các nghi lễ Phật giáo Nam tông và sinh hoạt cộng đồng phum sóc.

• Tết Chôl Chnăm Thmây: tết cổ truyền mừng năm mới của người Khmer, thường diễn ra vào giữa tháng 4 dương lịch.
• Lễ Sene Đôlta: lễ cúng ông bà tổ tiên, một trong những dịp lễ lớn nhất trong năm của đồng bào Khmer.
• Lễ Oóc Om Bóc (cúng Trăng): diễn ra vào rằm tháng 10 âm lịch, gắn với lễ hội đua ghe Ngo nổi tiếng của Sóc Trăng.
• Các nghi lễ trong chùa và lễ tang: dàn ngũ âm tấu lên để dẫn dắt phần lễ trang nghiêm.

Trong dịp Lễ hội Oóc Om Bóc – Đua ghe Ngo Sóc Trăng năm 2024, 200 nghệ nhân với 20 dàn nhạc đã cùng trình diễn nhạc ngũ âm tại Quảng trường Bạch Đằng (TP Sóc Trăng) vào tối 11/11/2024, xác lập kỷ lục Việt Nam về chương trình trình diễn nhạc ngũ âm Khmer có quy mô lớn nhất. Kỷ lục được công bố ngày 13/11/2024, cho thấy sức sống mạnh mẽ của di sản này.

Xem nhạc ngũ âm Khmer ở đâu khi đến Sóc Trăng?

Cách trọn vẹn nhất để nghe nhạc ngũ âm là ghé các ngôi chùa Khmer ở Sóc Trăng vào đúng mùa lễ hội, khi dàn Pinn Peat được tấu lên trong không gian chùa tháp. Sóc Trăng là vùng đất tập trung đông đồng bào Khmer với hệ thống chùa cổ độc đáo, rất thuận tiện để kết hợp tìm hiểu văn hóa.

• Ghé thăm Chùa Dơi Sóc Trăng — ngôi chùa Khmer cổ nổi tiếng, nơi bạn cảm nhận rõ kiến trúc và không gian văn hóa Khmer.
• Tham quan Chùa Đất Sét Sóc Trăng để thấy thêm chiều sâu tín ngưỡng và nghệ thuật của vùng đất này.
• Nên đi vào dịp Oóc Om Bóc (rằm tháng 10 âm lịch) hoặc Chôl Chnăm Thmây để có cơ hội nghe nhạc ngũ âm tấu trực tiếp.

Để hình dung tổng thể, bạn có thể tham khảo thêm hành trình khám phá văn hóa độc đáo của Miền Tây, trong đó văn hóa Khmer Sóc Trăng là một mảnh ghép đặc sắc.

Câu hỏi thường gặp

Nhạc ngũ âm Khmer là gì?

Nhạc ngũ âm là dàn nhạc hòa tấu truyền thống của người Khmer Nam Bộ, tiếng Khmer gọi là Pinn Peat. "Ngũ âm" chỉ năm âm sắc tạo ra từ năm nhóm nhạc cụ làm bằng năm chất liệu khác nhau: đồng, sắt, gỗ, hơi và da, mang tính nghi lễ và tôn giáo.

Dàn nhạc ngũ âm gồm những nhạc cụ nào?

Dàn nhạc gồm năm bộ với khoảng chín nhạc cụ chính: bộ đồng (cồng vòng Kuông Vông, Chhưng), bộ sắt (Rôneat Đek), bộ gỗ (Rôneat Ek, Rôneat Thung), bộ hơi (kèn Srolai Pinn Peat) và bộ da (trống Samphô, Skô Thum), trong đó trống Samphô giữ nhịp cho cả dàn.

Nhạc ngũ âm Khmer Sóc Trăng được công nhận di sản khi nào?

Nhạc ngũ âm của người Khmer tỉnh Sóc Trăng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 4602/QĐ-BVHTTDL ngày 20/12/2019.

Đến Sóc Trăng dịp nào để nghe nhạc ngũ âm?

Bạn nên đến vào các dịp lễ lớn của người Khmer như Oóc Om Bóc (rằm tháng 10 âm lịch), Sene Đôlta hoặc Tết Chôl Chnăm Thmây (giữa tháng 4 dương lịch). Đây là lúc dàn ngũ âm được tấu trực tiếp trong các ngôi chùa và lễ hội của cộng đồng Khmer.

Người sáng lập

Trần Văn Cảnh — Du Lịch Bình Minh

Hơn 15 năm gắn bó với nghề lữ hành và cho thuê xe du lịch, tôi đã đồng hành cùng rất nhiều đoàn khách trên khắp các nẻo đường Miền Tây. Tôi hiểu điều du khách cần nhất không phải những lời quảng cáo hoa mỹ, mà là thông tin trung thực và sự chu đáo trong từng chặng đường. Đó là lý do tôi cùng đội ngũ Du Lịch Bình Minh biên soạn mỗi nội dung tại đây dựa trên kinh nghiệm tổ chức tour thực tế — để bạn có thể tham khảo, tin tưởng và chủ động lên kế hoạch cho chuyến đi của mình.